Rafoloji

Bir de şu yanlış anlatı var: "Gazali yüzünden İslâm dünyası durdu."

Bu, hem tarihsel olarak hatalı hem de fazlasıyla kolaycı bir cümle. Çünkü Gazali'nin yaşadığı dönemde Müslüman dünya zaten ciddi bir tehdit altındaydı. Batıni hareketler, mezhepsel parçalanmalar, merkezi otoritenin zayıflaması... Moğol istilaları ise Gazali'nin ölümünden sonra gerçekleşti ama o büyük yıkımın ayak sesleri, zaten bu dönemde hissediliyordu. Yani düşünsel temkin, sadece teorik bir tercih değil, hayatta kalma refleksi ile de ilgiliydi.