Rafoloji

Gazali, öğrettiği şeylerin kendi hayatında neye karşılık geldiğini sorgulamaya başlar. Bilgi artmakta, itibar çoğalmakta, söz etkili olmaktadır; ama insanin iç dünyasında aynı derinlikte bir karşılık oluşmamaktadır.
Bu fark ediş, bir anda değil, yavaş yavaş belirir. Gazali'yi Nizamiye'den uzaklaştıran şey, dış baskılar ya da siyasi hesaplar değil; bilginin ahlaki ağırlığıyla baş edememe halidir. Öğreten ama yaşamayan, konuşan ama dönüşmeyen bir ilim anlayışıyla yüzleşir. Bu yüzleşme onu susturmaz, fakat bulunduğu yerde kalamaz hale getirir.